Έχουμε νέα είδη Λογοτεχνίας;

Ήθελα από καιρό να γράψω κάτι σχετικό με το τι εστί Λογοτεχνία στις μέρες μας. Η αλήθεια είναι πως το θέμα με δυσκολεύει, καθώς εξ ορισμού η ίδια η φύση της Λογοτεχνίας δεν έχει καθοριστεί (και αφήστε εμάς τους φιλολόγους να βαράμε τα κεφάλια μας…). Ωστόσο, μπορώ να δώσω ορισμένα παραδείγματα σχετικά με το ποια πράγματα είναι ‘νέα’ σε αυτό το χώρο, και γιατί θα έπρεπε να θεωρούνται κομμάτια του.

Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή: γνωρίζουμε από το σχολείο (είναι και η ώρα τέτοια, είναι εύκολο να κάνω τη σύνδεση με το αγαπημένο κουδούνι όλων -παύση για ειρωνεία) πως η Λογοτεχνία περιλαμβάνει την Ποίηση, την Πεζογραφία, την Ιστορία, το Θέατρο… πράγματα που παρέμειναν σταθερά στη σκέψη και στη διδακτέα ύλη. Και… αυτό ήταν; Δεν υπάρχει τίποτα άλλο;

Έστω ότι αυτή τη στιγμή, εγώ κι εσείς συζητάμε πρόσωπο με πρόσωπο. Κι έστω ότι αποφασίζω, έτσι γιατί μπορώ, να πετάξω τη λέξη ‘κόμικς’ στη συζήτηση περί Λογοτεχνίας. Πως αντιδράτε; Κάποιοι ίσως πουν ότι λέω ανοησίες. Κάποιοι ίσως συμφωνήσουν. Αρχικά, αυτό δείχνει πως πολλοί θεωρούν πως το τι θα έπρεπε να περιλαμβάνεται, και τι όχι, στην ‘ομπρέλα’ της έννοιας ‘Λογοτεχνία’, είναι θέμα υποκειμενικό. Ότι δηλαδή μπορούμε να κόβουμε και να ράβουμε την έννοια αυτή στα μέτρα μας, σύμφωνα με τα δικά μας ερεθίσματα ή/και γούστα.

Προσπάθειες να ορίσουμε το τι σημαίνει, τέλος πάντων, αυτή η ρημάδα λέξη που έκανε πολλούς να βγάζουν σάλια από τις γωνίες του στόματος, καθώς κοιτούσαν αποχαυνωμένοι τον καθηγητή, περιλαμβάνουν την οντολογική προσέγγιση (δηλαδή, το τι συμβαίνει στο εσωτερικό, το τι την ορίζει με βάση τα χαρακτηριστικά της), και την ιστορική-εξελικτική, που αναφέρεται στο τι θεωρήθηκε λογοτεχνία ανά τα χρόνια.

Αν πάρουμε αρχικά την οντολογική προσέγγιση, και τους ορισμούς που αυτή προσφέρει, εύκολα μπορούμε να διαπιστώσουμε πως στο χώρο της Λογοτεχνίας έχουν ‘εισβάλλει’ αρκετά νέα στοιχεία. Το βλέπετε κι εσείς, στην καθημερινότητά σας: ταινίες, σειρές, κόμικς και μάνγκα (το ίδιο πράγμα είναι, αλλά ας μη προκαλέσω την οργή σας ακόμη), ακόμη και η μουσική, μπορούν άνετα να θεωρηθούν ως κομμάτια της. Μήπως οι ταινίες δεν βασίζονται σε κάποιο σενάριο; Και, μήπως το σενάριο δεν είναι κείμενο; Υπάρχει η τάση να ορίζονται ως λογοτεχνικά τα κείμενα που προσφέρουν στον αναγνώστη αισθητική απόλαυση. Αντί για ‘αναγνώστη’, διαβάστε ‘θεατή’, αντί για ‘κείμενο’, διαβάστε ‘εικόνα και ήχος’ και ιδού! Αν λάβουμε υπόψη και το Θέατρο, η αναγνώριση της έβδομης τέχνης ως λογοτεχνία γίνεται πολύ πιο εύκολα.

Το κόμικ και το μάνγκα; Εικόνες που αναπαριστούν μια ιστορία, ταπεινή μου γνώμη πάντα. Αλήθεια, η εικόνα δε παίζει κάποιο ρόλο στη μεταφορά του μηνύματος, ή της απόλαυσης; Δεν εμπίπτει στη μυθοπλαστική και ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας; Το γεγονός ότι μοιάζουν ‘παιδιάστικα’ (άποψη τελείως λανθασμένη, trust me), λόγω του σκίτσου, τα εμποδίζει να φανούν ως λογοτεχνικό είδος άξιο λόγου.

Τα όρια με βάση την οντολογική προσέγγιση είναι δύσκολο να οριστούν, καθώς όπως λέει και η λαϊκή ρήση ‘όσοι γιατροί, τόσες γνώμες’. Το τι εστί ‘ιδιάζουσα χρήση της γλώσσας’, το τι ‘αισθητικά καλό’ κλπ. είναι κάτι που έγκειται, κυρίως, σε προσωπικές απόψεις. Πιστεύω πως, προχωρώντας στον 21ο αιώνα, πρέπει να δώσουμε σημασία στα νέα είδη που γεννιούνται, ή έχουν ήδη γεννηθεί, και έρχονται να προστεθούν στο μεγάλο αυτό χώρο. Διότι κάθε δημιουργία που έχει ένα στόχο, αποτελεί μια ακόμη πέτρα στα θεμέλια αυτού που με μια λέξη λέμε ‘Πολιτισμός’.

Προσωπικά, και θα κλείσω εδώ, θα μου άρεσε πολύ αν υπήρχαν μαθήματα γύρω από τα νέα αυτά μέσα μετάδοσης μηνυμάτων (γιατί και αυτός είναι ένας ρόλος της Λογοτεχνίας). Δε θα ήταν ευχάριστο αν μαθαίναμε περισσότερα, παράδειγμα, για την ιστορία των κόμικς; Ή για την εξέλιξη των ταινιών και του κινηματογράφου; Ή ποια είναι τα μέσα που χρησιμοποιεί το κάθε είδος για να περάσει το μήνυμά του; Σε σχολικό επίπεδο πάντα, δε μιλάω μόνο για τριτοβάθμια εκπαίδευση, μιας και, απ’ όσο μπορώ να ξέρω, υπάρχουν μαθήματα για την Ιστορία του Κινηματογράφου σε διάφορες σχολές. Anyway… αυτά για σήμερα! Σπύρος over and out!

Advertisements

2 thoughts on “Έχουμε νέα είδη Λογοτεχνίας;

  1. Όντως υπάρχουν στοιχεία λογοτεχνίας στα comics , στην μουσική και στον κινηματογράφο. Πολύ καλή παρατήρηση. Και θα προσθέσω δειλά και κάποια video games, αν μου επιτρέπεις. Αλλά…
    Σαν μάθημα στο φιλολογικό κλάδο δύσκολα θα σταθούν διότι είναι αποτελέσματα παντρέματος δύο ή και παραπάνω άλλων κλάδων (εικαστικά, μουσική, σκηνοθεσία κ.α ). Πράγμα που δεν είναι αμελητέο.
    Το βρίσκω πολύ δύσκολο, λοιπόν.

    Like

    1. Εύκολα! Άμα δεις κάποια games, έχουν τόσα να πουν, τόσο προσεγμένη ιστορία, που μπορεί κανείς άνετα να γράψει κάτι/σκηνοθετήσει μια ταινία βασισμένος πάνω τους. Όσο για το αν θα ήταν δύσκολο ή όχι, δε μπορώ να το κρίνω αντικειμενικά, δεν έχω τις γνώσεις για να πω με σιγουριά αν θα ήταν εύκολο. Ευχής έργον το να μπορέσει μια μέρα να γίνει!

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s