Ήρωες: τι άλλαξε από το παρελθόν μέχρι σήμερα;

Κάθε φανταστική ιστορία περιστρέφεται γύρω από ένα πρόσωπο ή μια ομάδα προσώπων, οι οποίοι έχουν ένα σκοπό. Όποια κι αν είναι η πλοκή, συνήθως τη ζούμε πλάι στον πρωταγωνιστή, κάποιες φορές μέσα από τα μάτια του. Ο ήρωας μας, η ηρωίδα μας ή οι ήρωες αν μιλάμε για πολλά άτομα. Ποιοι είναι; Και τι είναι αυτό που τους κάνει, εντέλει, ήρωες;

Αρχικά, η λέξη “ήρωας” προέρχεται, ναι το βρήκατε, από τα αρχαία Ελληνικά (ηρεμήστε, δε θα κάνουμε σχολείο!). Τότε, ήρωας ήταν ο άνθρωπος που υπερέβαινε το μέσο όρο, τόσο χάρη στις πολεμικές ή άλλες ικανότητες, όσο και στο ήθος του. Γενναίος, γνωστικός, με πολύ εντυπωσιακό λόγο και ευγενή κίνητρα, ο ήρωας ήταν εκείνος που, στο τέλος της ημέρας, θα έφερνε την τάξη σε ένα ταραγμένο κόσμο.

Συμβαίνει όμως αυτό σε κάθε ιστορία; Όπως ξέρουμε, δεν υπάρχουν μόνο οι περιπέτειες. Εκατοντάδες διαφορετικά είδη λογοτεχνίας, σε όποια μορφή κι αν τη δούμε, όλα τους έχουν να πουν μια ιστορία. Πως ορίζεται, για παράδειγμα, ο ήρωας σε μια ρομαντική ιστορία; Ή σε μια κωμωδία; Έχουμε περιπτώσεις όπου, ασχέτως περιεχομένου, ο βασικός χαρακτήρας κινείται μέσα στα πλαίσια του αρχαίου ορισμού. Μπορούμε, όμως, να μιλήσουμε για τις πολεμικές ικανότητες του Διονύσου στους “Βατράχους” του Αριστοφάνη, ή για το ήθος του Turkish στην ταινία “Snatch” (τα παραδείγματα τυχαία – είμαι σίγουρος πως θα βρείτε κι εσείς πολλά άλλα); Τι είναι αυτό που ξεχωρίζει τον ανώνυμο αφηγητή του Fight Club και τον βάζει στα ηρωικά πλαίσια, πέρα από τους σκοπούς του; Είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος ήρωας, ή όχι;

Όπως το κάθε πράγμα, έτσι και οι έννοιες μεταβάλλονται με τον καιρό. Αν αυτό είναι καλό ή κακό, θα κριθεί από την Ιστορία. Ωστόσο, πιστεύω πως η έννοια του “ήρωα” και της “ηρωίδας” έχουν πλέον πλατύνει και αγκαλιάζουν ένα μεγαλύτερο εύρος χαρακτήρων, ολότελα διαφορετικών μεταξύ τους, και όχι πάντα με “ηθικά” κίνητρα. Αν δούμε την πορεία μας μέσα στο χρόνο, θα προσέξουμε το πόσο ευμετάβλητες είναι έννοιες όπως “ήθος”, “αξίες” κ.ο.κ. Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από το άτομο στην κοινωνία και από την κοινωνία στο άτομο, πάντα χέρι-χέρι με τις κοσμοϊστορικές αλλαγές. Όταν η Μεσόγειος βίωνε την Pax Romana, ο κόσμος φάνταζε τεράστιος στα μάτια ενός καθημερινού ανθρώπου. Η λογοτεχνία της εποχής αντικατόπτρισε αυτή την αλλαγή, κι έτσι είχαμε τη γέννηση πολλών μυθιστορημάτων με επίκεντρο, συνήθως, ένα νεαρό ζευγάρι που περνά περιπέτειες μέχρι την τελική ένωσή του. Flash forward στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου: η ανθρωπότητα είδε για πρώτη φορά το που ήταν ικανή να φτάσει (αχ, και να ήξεραν…), και είχε απογοητευτεί από την ίδια της τη φύση. Έρχεται το Μοντέρνο, σε όλες του τις εκφάνσεις, να δείξει ένα άτομο και μια κοινωνία που, σε παλιότερες εποχές (βλ. Ρομαντισμό), θα ξένιζε, ή θα έμοιαζε τελείως ουτοπικό.

Μέσα σε όλες τις αλλαγές του κόσμου, οι ήρωες αλλάζουν κι αυτοί. Σήμερα,”ήρωες” μπορεί να θεωρούνται πολλοί και διάφοροι χαρακτήρες. Ναι, ακόμη και ο Deadpool είναι ήρωας, με το δικό του τρόπο, και με τα σημερινά δεδομένα! Εσείς, τι πιστεύετε; Τηρούνται ακόμη τα εξ ορισμού πρότυπα; Ή μήπως μπορούμε να βρούμε ήρωες στα πιο απίθανα μέρη; Ξέρω πως δε δίνω οριστική απάντηση στο τι θεωρείται ήρωας, και αυτό γιατί πολύ απλά θέλω να ξέρω τι σκέφτεστε κι εσείς! Μέχρι την επόμενη φορά!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s